Παρουσίαση του βιβλίου «Στα άδυτα.. των δυτών» από τη Χατζημιχάλη Αγγέλα

Παρουσίαση στη Σάμο, 26 Φεβρουαρίου 2014

parousiasi samos xatzimixali aggelaΛίγες μέρες πριν, συνομιλώντας με τη φίλη δημοσιογράφο Μαργαρίτα Ικαρίου για την αποψινή εκδήλωση στην οποία παρουσιάζουμε την φίλη μας Έλενα Χουσνή, μου απηύθυνε το ερώτημα ποιος θεωρείται συγγραφέας ποιός είναι συγγραφέας Πέρα από μια ερμηνεία λεξικογραφική του όρου – συγγραφέας είναι αυτός που ασχολείται συστηματικά με την παραγωγή του γραπτού λόγου - υπάρχουν πολλοί ορισμοί περί του ποιός θεωρείται συγγραφέας. Εμένα μ` αρέσει αυτό που είπε ο ποιητής μας Βάρναλης, ότι για να γράψεις δεν αρκούν οι προθέσεις αλλά πρέπει να υπάρχουν και προϋποθέσεις. Η αλήθεια είναι ότι σήμερα είναι εύκολο να δημοσιεύσεις τις σκέψεις σου, μέσα σε ένα άρθρο, σε ένα βιβλίο, να γράψεις ένα μυθιστόρημα. Βοηθά σ` αυτό η εξέλιξη των μέσων, κυρίως των ηλεκτρονικών. Το δύσκολο είναι για τον αναγνώστη να ξεχωρίσει πιο είναι καό, ποιο έχει τις «προϋποθέσεις». Συνήθως ένας συγγραφέας, ας μην τον πούμε ακόμη έτσι, ένας άνθρωπος που εκτίθεται με τα γραπτά του, γίνεται γνωστός σε μια μικρή ομάδα φίλων, γνωστών. Αν αρέσει στους φίλους, σιγά – σιγά ο κύκλος διευρύνεται. Και απ` τη μια στιγμής την άλλη, αν αυτό που έγραψε είναι καλό, ακόμη και χωρίς διαφήμιση, διαβάζεται, συζητιέται, γίνεται «θέμα». Ένας συγγραφέας έχει γεννηθεί. Έτσι διαβάσαμε πιστεύω όλοι μας τα καλά βιβλία σ` όλα αυτά τα χρόνια. Ο ένας μετον άλλον συζητούσαν, συζητούμε, ανταλλάσουμε βιβλία, μιλάμε για συγγραφείς και.. ο συγγραφέας.. να `τος.. παρών!

Κάπως έτσι γνώρισα εγώ την Έλενα. Στο τεύχος 49-50 του Απόπλου, τον χειμώνα του 2010 ήρθε για δημοσίευση ένα μικρό διήγημα. Ο τίτλος του «Η μαντινάδα που άργησε». Υπογραφή: Κατερίνα Αθανασίου. Μου άρεσε πολύ. Ένα δυνατό ερωτικό διήγημα. Ξαναδιαβάζω δεύτερό της: εκτενέστερο, στο τεύχος 51, με τον τίτλο «Ένα καλοκαίρι στη Νικαριά». Κοινωνικό διήγημα με φόντο τις καλοκαιρινές διακοπές στο νησί. Εξαιρετικό επίσης. Το επόμενο τρίτο διήγημα, με τίτλο «Το μαύρο περιβραχιόνιο», με θέμα διαφορετικό από τα προηγούμενα: την εξαθλίωση των ατόμων και της κοινωνίας στην οποία οδηγούν τα διάφορα «φιλολαϊκά» κυβερνητικά μέτρα. Αυτά που οδηγούν τον ήρωα του διηγήματος, όχι στην υποταγή που θα περίμενα κανείς, από ένα άνθρωπο που δεν έχει κομματικά ή άλλα ερείσματα, ούτε σπουδές και γνώσεις ιδιαίτερες αλλά διαθέτει προσωπική αξιοπρέπεια, στην προσωπική αντίσταση. Στο τεύχος 54-56 το «Εσύ έχεις ταλέντο;», δυνατό ψυχογράφημα ενός βασανισμένου νέου που γίνεται θύμα των reality. Ακολουθεί άλλο ένα «Η μοναξιά στο facebook».

Χαρακτηριστικό των διηγημάτων: διεισδυτικό βλέμμα σε προσωπικές ιστορίες ανθρώπων που προκαλούν δυνατά συναισθήματα με φόντο το τοπίο της κρίσης, οικονομικής και κοινωνικής. Η ίδια θα γράψει κάπου: «Θαυμάζω τον πάσα ένα, την πάσα μία, που μπορεί να παλεύει με τον εαυτό του και τις σκιές του, και ας ξέρει ότι κατά πάσα πιθανότητα θα την χάσει τη μάχη». Αυτοί είναι οι ήρωές της.

parousiasi samos 6

Άρχισα να την αναζητώ. Μα ποια είναι αυτή η ευαίσθητη Κατερίνα Αθανασίου, που διατηρούσε την ανωνυμία της, πέρα από αυτό το επώνυμο που δεν αποκάλυπτε και πολλά, γιατί ήταν άγνωστη στη Σάμο; Ποια είναι τέλος πάντων η Κατερίνα Αθανασίου;

Μιας και είμαι μέλος του «Απόπλου», μου έγινε η αποκάλυψη, δύσκολα ομολογουμένως, γιατί ή ίδια δεν ήθελε να αποκαλυφθεί. Την Έλενα την γνώριζα, κάναμε παρέα, αλλά όχι την Κατερίνα. Ένιωσα μια ευχάριστη έκπληξη. Εκεί που πολλοί διατυμπανίζουν τα δημιουργήματά τους, η Έλενα μας καλούσε να την ανακαλύψουμε χωρίς τη μεσολάβηση της ταυτότητας, το ελαφρυντικό της φιλίας, στάση που δεν συναντιέται συχνά.

Από κει και πέρα άρχισε η γνωριμία, η λογοτεχνική γνωριμία με την Έλενα. Όσο μπορώ την παρακολουθώ. Γιατί δεν γνωρίζω πάντα που δημοσιεύει. Το 2009 βραβεύεται από την Πανελλήνια Ένωση Λογοτεχνών με το Α ́ βραβείο θεατρικού έργου και το 2010 με το Γ ́ Βραβείο Μυθιστορήματος. Έχει βραβευθεί επίσης σε πανελλήνιο ποιητικό διαγωνισμό. Στον «Απόπλου» θα δημοσιεύσει δύο ποιήματά της: «Βάρη» και «Αδυναμίες», οι τίτλοι τους. Επίσης έχει βραβευθεί για συγγραφή παραμυθιού, για νουβέλα και πολλά άλλα.

Το 2012 βραβεύεται πάλι από την Πανελλήνια Ένωση Λογοτεχνών, αυτή τη φορά με το Α ́ Λογοτεχνικό βραβείο, για το μυθιστόρημά της «Άλικο σαν το αίμα». Η Έλενα, όπως όλοι γνωρίζουμε, εργάζεται στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Πριν έρθει στη Σάμο μαζί με τον Μάνο, το σύντροφό της, έχει διανύσει μια ενδιαφέρουσα επαγγελματική διαδρομή στα ΜΜΕ. Παραγωγός και παρουσιάστρια πρωινής ενημερωτικής εκπομπής στο «Ράδιο Αλεξανδρούπολη», αρχισυντάκτης στην Ωμέγα Τηλεόραση της Θεσσαλονίκης, αρθρογράφος στην εφημερίδα «Ελεύθερος», συντάκτρια ύλης στις εφημερίδες «Έθνος» και «Έθνος της Κυριακής». Σήμερα κείμενά της δημοσιεύει στο ThinkFree, πολυθεματική ιστοσελίδα της Θεσσαλονίκης και στην Ικαριακή. Εκεί ο λόγος της είναι διαφορετικός. Σχολιασμοί της επικαιρότητας, κρίσεις για την πολιτική και κοινωνική ζωή, για τα προβλήματα που πηγάζουν από την κακή διαχείριση της εξουσίας. Κάπου γράφει αναφερόμενη στους πολιτικούς: «Και να θυμάστε: τα έδρανα είναι δανεικά αλλά όχι κι αγύριστα».

parousiasi samos 8

Πρέπει να είναι μεγάλο σχολείο η δημοσιογραφία, κι απ` ότι έχω κουβεντιάσει μαζί της, αυτή την έμαθα πολλά. Καταρχήν τον εντοπισμό του θέματος, το ερέθισμα, την έρευνα, την αναζήτηση των αιτίων που κάνουν τους ήρωες να πράττουν ό,τι πράττουν, τη λύση του γρίφου. Τότε, στη δημοσιογραφία είσαι καλός: όταν αναζητάς και αποκαλύπτεις τα πράγματα πίσω από την επιφάνεια που πολλές φορές μεγεθύνεται παραμορφωτικά και παραπλανά τον πολίτη. Όταν μυείς τον αναγνώστη στην ιστορία που προβάλλεις, τον κάνεις να αναρωτιέται και να ψάχνει μαζί με σένα τα αίτια των πράξεων των ανθρώπων που δρουν στην πραγματικότητα, γιατί στο ρεπορτάζ βέβαια τα γεγονότα είναι πραγματικά. Αυτές τις αρετές τις διακρίνουμε και στα λογοτεχνικά της κείμενα, που θεωρώ ότι στο σύνολο τους, ανήκουν στη σφαίρα της αστυνομικής λογοτεχνίας.

Το ερώτημα είναι αν έχει παρατήσει τη δημοσιογραφία, για χάρη της λογοτεχνίας. Η ίδια απαντά:

«Ήθελα να γίνω δημοσιογράφος από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου. Κανείς δεν με προετοίμασε κατάλληλα για τα θέλω μου και έτσι αναγκάστηκα να τα «λουστώ». Η μάχη συνεχίζεται ακόμη. Πέρασα λοιπόν από αυτά τα σκαλοπάτια, τα ανέβηκα με κόπο μέχρι ενός σημείου και στο πρώτο πλατύσκαλο κοίταξα πάνω και είδα ότι στην άνοδο με περιμένει.. κατηφόρα. Κι έτσι έφυγα για να προστατεύσω την αγάπη μου. Έτσι γίνεται με τα μεγάλα πάθη. Πρέπει να τα εγκαταλείπεις για να τα κρατήσεις ανέπαφα και ακέραια στην καρδιά σου. Έκτοτε είχα την ευτυχία να βρω τον σύντροφο που με τρέφει με λέξεις και συναισθήματα καθημερινά. Κι έτσι οι λέξεις αποκτούν άλλο νόημα. Και μαζί με αυτές μια ανάγκη, που και που, να τις μοιράζομαι με κείνους 3 που δίνουν καθημερινά τη μάχη με άλλες λέξεις, τις δικές τους. Γιατί οι λέξεις είναι δυνατό πράγματα κι ας επιλέγουμε συχνά να τις αγνοούμε, να τις προσπερνάμε, να αδιαφορούμε για την εξαγνιστική, την καθαρτική ιδιότητά τους. Το ThinkFree είναι για μένα ο πομπός κα ο δέκτης αυτής της πεποίθησης. Και η ευκαιρία να ανταμώσω ξανά με ανθρώπους που μοιράστηκαν μαζί μου δυνατές λέξεις στο παρελθόν, όπως ο Γιάννης και η Ξανθούλα. Κι όσο ανταμώνουμε με τις λέξεις, ανταμώνουμε και με τους ανθρώπους. Και τι άλλο να ζητήσει κανείς;»

Άρα λοιπόν, η μεγάλη της αγάπη δεν έχει ξεχαστεί. Ασχολείται βέβαια, απ` όσο γνωρίζω, όχι με το τρέχον ρεπορτάζ αλά με το χρονογράφημα που είναι ένα μικτό είδος, είναι είδος έντεχνου λόγου. Κάποτε εισχωρεί στο χώρο της λογοτεχνίας, κάποτε όχι, παραμένοντας στην περιοχή της δημοσιογραφίας.

Η Έλενα μαζί και παράλληλα ασκεί και τις δύο τέχνες, ακολουθώντας το παράδειγμα πολλών και μεγάλων λογοτεχνών που έχουν θητεύσει και στο χώρο της δημοσιογραφίας και δη του χρονογραφήματος. Πώς επηρεάζει η μία τέχνη την άλλη; Εγώ διακρίνω λογοτεχνικότητα στα δημοσιογραφικά της κείμενα και δημοσιογραφική τεχνική στα λογοτεχνικά της κείμενα.

Ένα παράδειγμα, για του λόγου το αληθές: (ως γνωστόν για τις λέξεις νοιάζονται κυρίως οι συγγραφείς), σε κείμενό της δημοσιευμένο την Πρωτοχρονιά του 2014, πάλι στο Τhink Free με τίτλο «Να γίνει κάτι που να δείχνει ότι το μήνυμα ελήφθη» (ξανά πάλι οι λέξεις που ως συγγραφέα την απασχολούν πολύ):

«Και οι λέξεις.. Οι λέξεις να ξαναβρούν τη σημασία τους. Να αναβαπτιστούν στο πολιτικό μικρόφωνο και από ιαχές κακού πανηγυριού να γίνουν λόγοι κοινωνικής συνύπαρξης, να μην διαιρούν, να ενώνουν, να μην παραπλανούν, να εστιάζουν, να μην αποφεύγουν αλλά να στοχεύουν στο μείζον και στο αναγκαίο. Από την στιγμή που όλοι – όχι μόνο ένας –κρυφτήκαν πίσω από τις λέξεις, οι πολιτικοί της χώρας προσχώρησαν στις άναρθρες κραυγές ενός πρωτογονισμού που είναι μεν βολικός για τους ίδιους αλά μας επαναφέρει στην εποχή των σπηλαίων και της σπηλαιώδους παραίτησης από αυτά που ΠΡΕΠΕΙ να γίνουν. Περιμένουμε, λοιπόν, το 2014, οι λέξεις να επανέλθουν μαζί με τα σημαινόμενά τους, ξαναδίνοντας στην υπέροχη γλώσσα μας, την αξιοπιστία που της έχει στερήσει η κακοποίηση του λόγου.

Όσο για το πόσο την έχει επηρεάσει η δημοσιογραφία, τα θέματά της, όπως προανέφερα, είναι ρεαλιστικά, οι ήρωές της άνθρωποι που θα μπορούσαν να έχουν βγει από το αστυνομικό ή κοινωνικό ρεπορτάζ (θυμάμαι το διήγημα: «Εσύ έχεις ταλέντο;»).

Τελευταία, όπως ανέφερα και παραπάνω, γράφει μυθιστορήματα. Το δύο που διάβασα και που αποτελούν μέρος μιας τριλογίας της κρίσης, όπως η ίδια αναφέρει, μου άρεσαν πολύ. Η ηρωίδα της, η Νάνσυ, μια έξυπνη και ευαίσθητη δημοσιογράφος, σιγά – σιγά αποκαλύπτεται, εξελίσσεται, ηγείται στο αστυνομικό ρεπορτάζ, πράγμα που στην πραγματικότητα δεν είναι εύκολο, γιατί όλοι γνωρίζουμε πως ο χώρος είναι ανδροκρατούμενος, ιδίως στον τομέα αυτό.

parousiasi samos

Παρένθεση: Όλο και περισσότεροι συγγραφείς της αστυνομικής λογοτεχνίας έχουν σε πρωταγωνιστικούς ρόλους γυναίκες. Μου έρχεται στο μυαλό ο Θοδωρής Καλιφατίδης, που έχει ως ηρωίδα του γυναίκα αστυνομικό. Να είναι κι αυτό ένα σημάδι των καιρών, οι γυναίκες που διαπρέπουν σήμερα σε χώρους ανδροκρατούμενους, να γίνονται ηρωίδες μυθιστορημάτων στους αντίστοιχους χώρους;

Η προσωπική μου άποψη είναι πως η Έλενα έχει μέλλον στην αστυνομική λογοτεχνία. Εύχομαι τα καινούρια της παιδιά, τα αστυνομικά της μυθιστορήματα να μεγαλώσουν όμορφα και να ταξιδέψουν πολύ.

Χατζημιχάλη Αγγέλα

Φιλόλογος, Προϊσταμένη Γενικών Αρχείων Κράτους (ΓΑΚ) Σάμου.

Elena Housni

Επικοινωνία

Email: info [@] housni.gr

ekdoseis kyfanta